O projekcie Chokepoints – źródła i metodologia

Kto to robi

Chokepoints tworzy i utrzymuje Krzysztof Piskorz, inżynier oprogramowania i projektant produktów z Polski. Projekt zaczął się jako osobista próba zrozumienia fizycznej strony rynku ropy – tej, o której mówią wiadomości, ale której nigdy nie pokazują.

LinkedInX[email protected]

Co to jest

Chokepoints to interaktywna mapa światowego handlu ropą naftową: kto ją wydobywa, kto kupuje, którymi szlakami morskimi płynie i gdzie jedna cieśnina może zatrzymać dużą część dostaw danego kraju. Powstała dla czytelników, dziennikarzy i analityków, którzy chcą zrozumieć fizyczną stronę rynku ropy w kilka minut.

Źródła danych

Wolumeny relacji pochodzą ze statystyk celnych kraju importującego dla ropy surowej (HS 2709) za 2024 r., publikowanych przez UN Comtrade – to importer wie, skąd ropa faktycznie przypłynęła. Tony przeliczane są po 7,33 baryłki na tonę i rozkładane równo na rok. Sumy krajowe (produkcja, import, eksport) to średnie miesięczne za 2024 r. z JODI. Tam, gdzie importer nie raportuje pochodzenia w użytecznej formie (Turcja; Belgia, która księguje dostawy rurociągiem z Rotterdamu jako holenderskie), liczby są szacunkami analityków i są tak oznaczone.

• UN Comtrade – import ropy surowej (HS 2709) według pochodzenia, 2024
• JODI – Joint Organisations Data Initiative (miesięczna produkcja, import, eksport)
• EIA – U.S. Energy Information Administration (przepływy przez cieśniny, 2023)
• Energy Institute Statistical Review, OPEC ASB (kraje nieraportujące do JODI)

Jak rysowane są trasy

Trasy morskie nie są rysowane ręcznie. Każda relacja to najkrótsza droga między portem załadunku a portem rozładunku po globalnej sieci szlaków MARNET (Eurostat / searoute), liczona algorytmem Dijkstry. Wąskie gardła na trasie wykrywane są automatycznie. Największe tankowce (VLCC) prowadzone są wokół Afryki, bo z pełnym ładunkiem nie mieszczą się w Kanale Sueskim ani Panamskim. Przejścia arktyczne i Cieśnina Magellana są wyłączone.

Tam, gdzie kilka tras dzieli ten sam odcinek morza, ich wolumeny się sumują – grubość linii pokazuje łączną ilość ropy płynącej danym odcinkiem.

Co jest z danych, a co założeniem

Jasne rozgraniczenie jest ważniejsze niż pozór kompletności.

• Z danych: wolumeny 197 z 207 relacji (UN Comtrade, statystyki celne importera, HS 2709 ropa surowa, 2024); produkcja, import i eksport 36 krajów (JODI, średnie miesięczne 2024); zużycie ropy 43 krajów (Energy Institute Statistical Review via Our World in Data, przeliczone z jednostek energii po 1,87 kb/d na TWh); przepływy przez cieśniny (EIA, 2023, ropa + produkty); trasy morskie (liczone na sieci MARNET).
• Szacunki, oznaczone w aplikacji: 10 relacji, dla których importer nie raportuje użytecznego pochodzenia (Turcja, Belgia, Białoruś); produkcja/eksport krajów nieraportujących do JODI (Rosja, ZEA, Iran, Brazylia, Angola, Libia, Wenezuela – z danych EIA/OPEC); zużycie Gujany, Konga i Serbii.
• Założenia modelu: przepustowość East-West 5 mln b/d, Kaspij–BTC 0,3 mln b/d, prędkość tankowca 12 węzłów, 7,33 baryłki na tonę. Poziomy ryzyka cieśnin i notki objaśniające to ocena redakcyjna autora, nie źródło danych.
• Tylko ropa surowa (HS 2709). Produkty naftowe – diesel, benzyna, paliwo lotnicze (HS 2710) – nie są na mapie, choć dla części krajów (w tym Polski) import produktów znaczy tyle samo co ropy. Bez rozbicia na gatunki (lekka/ciężka, słodka/siarkowa): dane celne tego nie dają.
• Wszystkie wolumeny to średnie roczne 2024 – struktura zależności sprzed kryzysu 2026 r., nie bieżące przepływy.

Co znaczą liczby – i czego nie znaczą

Mapa obejmuje ok. 100 największych relacji dwustronnych. Mniejsi dostawcy i odbiorcy są pokazani jako „inne” w rozbiciu każdego kraju, więc udziały zawsze sumują się do 100% jego wolumenu. Liczby są zaokrąglone i należy je czytać jako rzędy wielkości, nie audytowaną statystykę. Zużycie dotyczy wszystkich produktów naftowych.

To niezależny projekt, niepowiązany z żadną firmą naftową, rządem ani organizacją branżową. Poprawki są mile widziane.

Mapa

Podkład © CARTO, © OpenStreetMap contributors. Granice pokazane są tak, jak w podkładzie i nie wyrażają stanowiska co do ich statusu.

Dla dziennikarzy i badaczy

Mapę, jej strony i grafiki można osadzać, cytować i publikować na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0) – z podpisem „chokepoints.io” i linkiem. Obrazki podglądu (1200×630) dla każdego kraju, cieśniny i scenariusza są do swobodnego użycia jako ilustracje.

Proponowany cytat: Chokepoints (2026), Globalne przepływy ropy naftowej 2024, chokepoints.io. Dane źródłowe: UN Comtrade, JODI, EIA.

Potrzebujesz konkretnego widoku, eksportu w wyższej rozdzielczości albo własnego scenariusza? Napisz: [email protected].

Zastrzeżenie

Liczby to średnie roczne za 2024 r., nie dane w czasie rzeczywistym, i są zaokrąglone. Scenariusze zamknięcia modelują wyłącznie fizyczne trasy. Nic tutaj nie stanowi porady inwestycyjnej, handlowej ani politycznej.